Seçim Kurulu, Mazbata, Olağanüstü İtiraz... Öğrendiğimiz Yeni Terimler...

31 Mart seçimleri ile hayatımıza giren ve günlerdir hayatımızdan çıkmayan kavramların ne demek olduğunu biraz derlemeye çalıştık...

Seçim Kurulu, Mazbata, Olağanüstü İtiraz... Öğrendiğimiz Yeni Terimler...

Yerel Seçimler

31 Mart 2019 Pazar günü yapılan yerel seçimlerin ardından sayım işlemi birçok şehirde günler öne bitmesine rağmen dün itibarıyla İstanbul'da da sona erdi. İstanbul'un Maltepe ilçesinde sayım 17 gün sürdü, sayımın tamamlanmasının ardından Millet İttifakı'nın adayı Ekrem İmamoğlu, İl Seçim Kurulundan 17 Nisan 2019 tarihinde mazbatasını alarak resmen İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı oldu. 

Ancak Adalet ve Kalkınma Partisi, sandık kurullarının oluşturulmasında, sayımlarda ve seçmen listelerinde usulsüzlük yapıldığını iddia ederek, İstanbul'da seçimin iptal edilmesi ve yenilenmesi talebiyle Yüksek Seçim Kurulu'na olağanüstü itiraz başvurusu yaptı.

Yüksek Seçim Kurulu, olağanüstü itiraz ile ilgili olarak henüz kararını vermiş değil. başvuruyu reddedebilir veya seçimin iptaline hükmedebilir. Seçimin iptal edilmesi halinde Ekrem İmamoğlu'nun mazbatası da Kırıkkale Keskin İlçesinde örneğindeki gibi karar verilirse iptal edilecek.

Bu arada Yüksek Seçim Kurulu tarafından, Kırıkkale'nin Keskin, Denizli'nin Honaz ve Artvin'in Yusufeli ilçelerinde seçimlerin yenilenmesine karar verdi. Seçimlerin iptal edildiği yerlerde seçmenler 2 Haziran'da bir kez daha sandık başına gidecek.

Türkiye bu seçim döneminde uzun süren İstanbul sayımları nedeniyle birçok kavramı sıkça duymaya başladı, gündelik hayatımızda çok kullanmayacak olsak da günlerdir hayatımızdan çıkmayan kavramların ne demek olduğunu biraz derlemeye çalıştık.

.

Seçmen Listesi

Bir diğer adı da seçmen kütüğüdür, seçmen kütüğü ise 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun’a göre seçmen olma niteliğine sahip olan vatandaşların Türkiye Cumhuriyeti Kimlik Numarası ile kimlik ve adres bilgilerinden oluşturulan kütüktür. Yani bir bölgede oy kullanabilecek kişilerin adlarının yazıldığı listeye seçmen listesi denir. 

Yurt içinde ve yurt dışında yaşayan seçim günü esas alındığında 18 yaşını doldurmuş seçmenlere ait kimlik ve adres bilgileri Nüfus ve Vatandaşlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünün Adres Kayıt Sistemi (AKS) ve Kimlik Paylaşım Sistemi (KPS) uygulamalarından web servisleri aracılığı ile SEÇSİS’e aktarılmakta ve bu şekilde oluşturulan seçmen kütükleri sürekli güncellenmektedir. 

Seçmen kütükleri; seçimlere katılma yeterliliğine sahip siyasi partilerle paylaşılmaktadır. Seçimlerden belirli süre önce askıya çıkmakta ve ilgili herkese itiraz etme ve düzeltme başvurusu yapma hakkı tanınmaktadır, bu sürenin sonunda ise liste kesinleşmekte ve bir daha itiraz edilememektedir.

.

Kısıtlı Seçmen

Kısaca hakkında mahkeme tarafından kanunda belirtilen nedenlerden birinin varlığı nedeniyle kısıtlılık kararı verilen ve bu nedenle de oy kullanamayan kişiler. Bir kişinin akli dengesinin yerinde olmaması, alkol ya da madde bağımlısı olması kanunda belirtilen nedenler arasında yer alır, ancak oy kullanma hakkının kısıtlanması için hakkında mahkeme tarafından kısıtlılığa dair verilmiş mahkeme kararı olması zorunludur. Kısıtlı seçmenler; asker, hükümlü ve ölü gibi oy kullanamayan seçmenler kategorisinde bulunuyor.

.

Sandık Kurulu
Bir seçimde, seçim sandığı başında bulunan ve oy verme işleminin düzenli ve yasaya uygun bir biçimde yapılmasını sağlamak, sandıktan çıkan oyları saymak ve tutanağa geçirmekle görevli kuruldur. 298 sayılı Kanuna göre 1 başkan, 6 asıl ve 6 yedek üyeden oluşur ve asıl üyeleri ile toplanır.  İlçe seçim kurulu başkanı, o seçim çevresinde seçime katılan ve ilçede teşkilatı bulunan siyasi partilerden, son milletvekili genel seçiminde o ilçede en çok oy almış olan beş partiye, her sandık için birer asıl ve birer yedek üye adını bildirmelerini tebliğ eder. Bu yoldan tespit edilen sandık kurulu üye sayısı beşten az olduğu takdirde, eksik kalan üyelikler, aynı şartları taşıyan diğer siyasi partilerden, aldıkları oyların büyüklük sırasına göre, aynı usulle tamamlanır. Kalan 1 asıl 1 yedek üye de İlçe Seçim Kurulu başkanı tarafından kamu görevlileri arasından seçilir.

Sandık kurulu başkanı İlçe Seçim Kurulu tarafından, ilçede görev yapan tüm kamu görevlileri arasından ihtiyaç duyulan sandık kurulu başkanı sayısının iki katı kamu görevlisini ad çekme suretiyle tespit eder ve bu kişiler arasından mani hali bulunmayanları sandık kurulu başkanı olarak belirler. Sandık kurulu başkanının göreve gelmemesi halinde, kamu görevlileri arasından belirlenen üye, bu üyenin de bulunmaması durumunda en yaşlı üye kurula başkanlık eder.”

.

Müşahit

Sandık kurulunun oluşturulması, oy kullanma, tasnif ve tutanakların tutulması işlemlerini takip eden yetkiliye şahit olan, “müşahit” veya “gözlemci” denir. Müşahitler seçim sürecinin başından itibaren tüm işlemleri takip eder, denetler, tutanağa geçirir ve gerektiği yerlerde itiraz edebilir. Müşahitler, sayım masası başında yer alabilir ve oy pusulalarını görebilirler. Ancak, siyasi parti müşahitlerinin sayısı 3'ten fazla ise, hazır bulunanlar arasından başkan tarafından kurul önünde ad çekme suretiyle, sandık başında kalacak 3 siyasi parti müşahidi her biri ayrı siyasi partiden olmak üzere tespit edilir. Müşahitler, sandık sonuç tutanağının birer suretini alabilirler. Bu tutanaklar talep halinde öncelikle sandık kurulunun siyasi partili üyelerine imza karşılığında verilir. Ancak bu halde, o partinin müşahidine ayrıca tutanak verilmez. Müşahitlere verilecek sandık sonuç tutanakları, çok yapraklı kopyalı suret biçiminde hazırlanır. 

İdari amirleri, zabıta amirleri ve memurları, askeri ceza kanununun üçüncü maddesinde yazılı askeri şahıslar, milletvekilleri ve milletvekili adayları sandık görevlisi olamazlar. Belirtilmiş olan kişiler dışında 18 yaşını geçmiş olan herkes sandık görevlisi olarak görev alabilir.

.

İlçe Seçim Kurulu

Her ilçede bir ilçe seçim kurulu, il merkezlerinde, ayrıca bir merkez ilçe seçim kurulu, nüfusu 200.000'i aşan ilçelerde, köy ve mahalle sınırları (seçim bölgeleri) esas alınarak ve mümkün olduğu nispette nüfus sayısında eşitlik gözetilerek; birden fazla ilçe seçim kurulu kurulur.

Bir başkan ile altı üyeden oluşur, İki yıl süre ile görev yapar. İlçedeki en kıdemli hâkim, kurulun başkanıdır. Kurulun iki üyesi kamu görevlileri arasından, dört üyesi ise son milletvekili genel ve ara seçimlerinde Türkiye Büyük Millet Meclisine seçilmiş en az bir üyeye sahip olan veya Yüksek Seçim Kurulunca seçime katılma yeterliliği tespit ve ilân edilen siyasi partilerden o il ve ilçede teşkilatı olanlar arasından belirlenir. İlçe seçim kurulları, ilçe çevresinde seçimin düzenle yürütülmesini sağlamak için gereken bütün tedbirleri alıp, sandık kurullarını kurmakla, sandık kurullarının teşekküllerine, işlemlerine ve kararlarına karşı yapılan itirazları inceleyerek karara bağlamakla, ilçe çevresindeki sandık kurullarından gelen tutanakları birleştirerek il seçim kuruluna iletmekle görevlidir

İl Seçim Kurulu

her il bir seçim çevresidir ve her seçim çevresinde bir il seçim kurulu kurulmaktadır. İl seçim kurulu, iki yılda bir ocak ayının son haftasında, il merkezinde görev yapan en kıdemli hâkimin başkanlığında merkez ilçe seçim kurulu başkanlarından sonra gelen en kıdemli iki üyeden oluşur. Son milletvekili genel ve ara seçimlerinde kendi listesinden Türkiye Büyük Millet Meclisine seçilmiş en az bir üyeye sahip olan veya Yüksek Seçim Kurulunca tespit ve ilân edilen siyasi partilerden o il ve ilçede teşkilatı olanlar il ve ilçe seçim kurullarında birer temsilci bulundururlar. İl seçim kurulu iki yıl süre ile görev yapar. İl Seçim Kurulu, seçim çevresi içinde seçimin düzenle yürütülmesini sağlamak için gereken bütün tedbirleri alıp, İl'e bağlı ilçe seçim kurullarından gelen tutanakları birleştirerek il seçim çevresi için tutanak düzenlemekle görevlidir.

.

Yüksek Seçim Kurulu

Türkiye'de yapılan seçimleri organize eden, seçimlerin yasalara uygun olmasını gözeten ve seçim sonuçlarını kesinleştiren kuruldur. 1982 Anayasasının 79. maddesine göre "Seçimler yargı organlarının genel yönetim ve denetimi altında yapılır. Seçimlerin başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma, seçim süresince ve seçimden sonra seçim konularıyla ilgili bütün yolsuzlukları, şikayet ve itirazları inceleme ve kesin karara bağlama ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin seçim tutanaklarını kabul etme görevi Yüksek Seçim Kurulu’nundur. Yüksek Seçim Kurulu kararları aleyhine başka bir mercie başvurulamaz."

Kurul 7 asıl ve 4 yedek üyeden oluşur. 6 üye Yargıtay, 5 üye Danıştay Genel Kurullarınca kendi üyeleri arasından seçilir. Sonra bu üyeler kendi aralarından Başkan ve Başkanvekilini seçerler. Başkan ve Başkanvekili seçimi yapıldıktan sonra, kalan üyeler arasında Yargıtay ve Danıştay'dan seçilmiş üyeler arasından ad çekme ile ikişer yedek üye belirlenir.  Üyelerin görev süresi altı yıldır. Süresi biten üye yeniden seçilebilir.

Yüksek Seçim Kurulu Yüksek Seçim Kurulu, 16.02.1950 tarihinde kurulmuştur. Bu Kanun, 26/4/1961 tarihinde kabul edilen 298 sayılı Kanun ile yürülükten kaldırılmıştır. Yüksek Seçim Kurulu 26 Nisan 1961 tarih ve 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun’da da yer almıştır.

Yüksek Seçim Kurulu, 1961 Anayasasının "Cumhuriyetin Temel Kuruluşu" bölümü ile 1982 Anayasasının "Cumhuriyetin Temel Organları" bölümünde ve "Seçimlerin Genel Yönetimi ve Denetimi" başlığı altında yer almış, böylece Yüksek Seçim Kurulu Anayasal bir kurum haline gelmiştir.

.

Sayım Döküm Cetveli ve Seçim Sandık Tutanağı 

Sandık kurulu sandıkların kapanmasının ardından zarfları açıp sayım işlemine başlar. Bu sırada sayılan her oyun verildiği adayın yanına bir işaret konulur. Adayların adının yanına konulan işaretler, o adayın aldığı her bir oyu gösterir. Cetvel, sandık kurulu başkanı ve siyasi parti temsilcisi tarafından imzalanır ve mühürlenir, sandık sonuç tutanağının onaylı bir sureti, sandık kurulu tarafından sandık çevresi içinde herkesin görebileceği bir yere asılır ve 1 hafta süreyle asılı kalır. 

Sayım döküm cetveline konulan işaretlerin toplanmasıyla her bir adayın oyu belirlenir ve bu tutanağa geçirilir. Bu tutanağa ayrıca sandıktan çıkan oy sayısı, geçersiz oy sayısı, sandığın yeri ve numarası gibi tüm detaylar işlenir. Daha sonra bu tutanağın ıslak imzalı kopyaları parti temsilcileri tarafından alınır ve bir tanesi de ilçe seçim kuruluna gönderilir. Ayrıca, siyasi parti temsilcilerinin de imzaladığı sonuç tutanakları ile sayım döküm cetvelleri elektronik ortamda taranıp SEÇSİS üzerinden seçime katılan siyasi partilere gönderilir. 

.

Birleştirme Tutanağı

Her bir sandıktan gelen sonuçlar önce ilçe seçim kurullarına gönderilir ve burada o ilçeye ait tüm sandıkların sonuçları birleştirilir, böylece ilçe birleştirme tutanağı ortaya çıkar. Birleştirilen oy miktarlarını gösteren ilçe birleştirme tutanakları daha sonra il seçim kuruluna gönderilir ve burada da o ilden gelen tüm ilçe sonuçları bir araya getirilir. Farklı ilçelerden gelen sonuçların bir araya getirilmesini gösteren belgeye "il birleştirme tutanağı" denir.

.

Mazbata

Türk Dil Kurumuna göre, "tutanak" kelimesi ile eşanlamlı sözcüktür. Bunun yanında cumhurbaşkanı, belediye başkanı, milletvekili ve yüksek yargı üyesi gibi seçimle gelen kişilerin görevlerine başlayabilmeleri için gereken tutanak, resmi belge anlamına da gelir.

.

İtiraz

Sandık, İlçe ve İl seçim kurulların veya kurul başkanlarının kesin olmayan kararlarına karşı seçme yeterliğine sahip yurttaşlar, siyasi partiler veya bunların tüzüklerine göre kuruluş kademelerinin başkanları veya vekilleri, müşahitler, adaylar ve milletvekilleri itiraz edebilirler. kurulların kesin olduğu yazılı bulunmayan kararlarına karşı, her kurulun bağlı olduğu üst kurul, itiraz merciidir. Yüksek Seçim Kurulunun re'sen veya itiraz üzerine vereceği kararlar kesindir. İtiraz yazı ile veya sözle yapılır. Kimliğini ispat edemeyenlerin, delil ve gerekçe gösteremeyenlerin itirazları incelenmez, bu sebeple incelenmediği tutanağa yazılır. 

Bir kurulun kararını itiraz yolu ile inceleyen üst kurul, itirazı kabul ettiği takdirde, yapılması gereken işlem hakkında da karar verir. Kurullar kararlarını salt çoğunlukla verirler. Oyların eşitliği halinde, başkanın katıldığı taraf tercih olunur.

İtiraz üzerine kesin olmayarak verilen kararlar, itiraz eden hazır ise sözle bildirilir. İtiraz eden hazır değilse tebliğ olunur. Kurulların kesin kararları tebliğ olunmaz. 

İşlemlere, tedbirlere ve kararlara karşı yapılan şikayet ve itirazlar, oy vermeye ve her türlü seçim işlerinin devamına engel olmaz.

.

Olağanüstü İtiraz

Seçimlerle ilgili olarak  "Olağanüstü İtiraz" hakkı, 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 130. maddesinin 2. fıkrasında düzenlenmiştir. Buna göre siyasi partilerin il başkanlarıyla genel merkezleri veya bağımsız aday tarafından tutanağın düzenlenmesinden sonra (7) gün içinde seçimin neticesine etki edecek olaylar ve haller sebebiyle yapılan itirazlar olağanüstü itirazdır. Seçimin sonucu hakkında kesin karar vermek yetkisine sahip olan kurullarca, seçimin neticesine etkili görüldüğü takdirde, alt kademelerce verilen kararların kesin veya kesinleşmiş olması veya kurullara derece derece ve müddeti içinde müracaat edilmemiş olması, bu itirazın incelenmesine ve reddine sebep teşkil etmez. Bu itirazlar yazılı olarak yapılır. İtiraz dilekçesine, itiraz edenin adının, soyadının ve açık adresinin yazılması, ihbar ve iddia olunan vakıaların mahiyetinin ve gerekçesinin beyanının, delillerinin gösterilmesi ve belgelerinin bağlanması, bu belgelerin elde edilmesi mümkün değil ise, sebeplerinin ve nereden ve ne suretle temin olunabileceğinin bildirilmesi lazımdır."

.

Tam Kanunsuzluk

Genel olarak "kanun emredici hükümlere aykırılık hali" olarak tanımlanabilir. Bu kavramın "ağır ve açık bir biçimde hukuka aykırı olan ve esasen yok hükmünde olması gereken ve iptal edilmesi elzem olan hukuka aykırılıkları anlatmak için kullanılmaktadır.

Tam kanunsuzluk ibaresine YSK'nın Yargıtay'ın, Danıştay'ın ve kapatılmadan önce Askeri Yüksek İdare Mahkemesi'nin (AYİM) bazı kararlarında rastlanmıştır, YSK'nın tam kanunsuzluğa atıfta bulunduğu kararlarından biri en son olarak 16 Nisan 2017 anayasa referandumuna dair alındı. CHP, HDP ve Vatan Partisi, YSK'nın referandum sürerken mühürsüz oyların geçerli sayılması yönünde karar almasına karşı çıkarak 16 Nisan anayasa referandumunun "tam kanunsuzluk" nedeniyle iptal edilmesi talebinde bulundu. Ancak YSK bu talebi, "Tam kanunsuzluk koşulları oluşmamıştır. Sandık kurulunun hatasıyla seçmenin oyu yok sayılamaz" gerekçesini açıklayarak reddetti.

Aynı zamanda 2014 yerel seçimlerinde dönemin CHP Ankara Büyükşehir Belediye Başkan adayı olan Mansur Yavaş da Ankara'da seçimlerin iptali için "tam kanunsuzluk" gerekçesiyle Yüksek Seçim Kurulu'na olağanüstü başvuru yapmıştı. Ancak YSK yine tam kanunsuzluk koşullarının oluşmadığını belirterek bu talebi reddetti.

Hatip Dicle'nin, 12 Haziran 2011'de yapılan genel seçimlerde bağımsız aday olarak Diyarbakır'dan ikinci kez milletvekili seçilmesi üzerine yapılan tam kanunsuzluk itirazı ise kabul edildi. YSK, KCK tutuklusu Hatip Dicle'nin milletvekilliğini "örgüt propagandası yapmak" suçundan aldığı 1 yıl 8 aylık hapis cezası kesinleştiği için "tam kanunsuzluk" gerekçesiyle mazbatasını iptal etti ve sıradaki adayın seçilmeiş sayılmasına karar verdi.

.

Güncelleme Tarihi: 18 Nisan 2019, 15:34

Yorum yapabilmek için üye girişi yapmanız gerekmektedir.

Üye değilseniz hemen üye olun veya giriş yapın.

SIRADAKİ HABER